Çatlı filmi neden yarım kaldı?

3 Kasım 1996…

Türkiye’nin hafızasına kazınan o tarih, ilk anda sıradan bir trafik kazası haberi gibi geçti ekranlardan.

Ama kısa süre içinde anlaşıldı ki, o araçta çarpışan sadece iki metal parçası değildi.

Susurluk’ta yaşanan o kaza, devletin görünen yüzüyle perde arkasındaki gerçekliğin nasıl iç içe geçtiğini gözler önüne seren bir kırılma anıydı. Aynı otomobilde bir emniyet müdürü, bir siyasetçi ve yeraltı dünyasıyla anılan bir isim vardı. Bu tablo, tek başına bile birçok sorunun kapısını aralıyordu.

Kazadan yalnızca Sedat Bucak’ın sağ çıkması ise olayın yarattığı etkiyi daha da derinleştirdi.

O araçtan çıkanlar sadece kazanın izleri değildi…

Silahlar, sahte kimlikler ve birbirine uzanan bağlantılar zinciri, Türkiye’nin uzun yıllar tartışacağı bir sürecin fitilini ateşledi.

Artık ortada basit bir kaza yoktu.

Bir dönemin karanlık ilişkileri görünür hale gelmişti.

Ardından gelen süreçte siyasi dengeler sarsıldı.

Görevden ayrılan isimler oldu, hükümet tartışıldı, Meclis devreye girdi.

Kurulan araştırma komisyonları ve hazırlanan raporlar, devlet içinde resmi yapıların dışında işleyen başka mekanizmaların varlığına işaret eden en güçlü belgeler olarak tarihe geçti.

Bu hikâyenin merkezindeki isimlerden biri ise Abdullah Çatlı’ydı.

Uluslararası düzeyde aranan bir figürün, devlet içindeki bazı yapılarla anılması, tartışmayı bambaşka bir boyuta taşıdı.

1956 Nevşehir doğumlu olan Çatlı’nın yaşam çizgisi, Türkiye’nin en sert ve en çalkantılı dönemleriyle paralel ilerledi. 1970’lerde yükselen siyasi gerilim ortamında öne çıkan bir isim oldu. O yılların şiddet dolu atmosferinde adı sık sık gündeme geldi.

12 Eylül sonrası Türkiye dışına çıkan Çatlı’nın hikâyesi bu noktadan itibaren sınırları aştı. Farklı kimlikler, Avrupa’da geçen yıllar, suç dosyaları ve cezaevi süreçleri onun geçmişinin parçaları haline geldi.

1990’lı yıllara gelindiğinde ise yeniden Türkiye’de görünür hale geldi. Bu kez çok daha farklı bir atmosfer vardı. Güvenlik politikalarının sertleştiği, karanlık olayların arttığı bir dönemde adı yine çeşitli iddialarla birlikte anıldı.

Bu iddiaların önemli bir bölümü hiçbir zaman netleşmedi.

Ama kamuoyunda oluşan algı çok açıktı:

Ortada açıklanmayan bir yapı vardı.

Ve bu yapının en çok konuşulan isimlerinden biri Çatlı’ydı.

Gazeteci Uğur Mumcu’nun yıllar önce kaleme aldığı yazılarda da bu karanlık ağın izleri sıkça yer aldı. O yazılar, bugün hâlâ dönemi anlamaya çalışanlar için önemli bir referans niteliği taşıyor.

***

Bugün ise aynı isim, bu kez sinema perdesinde yeniden karşımıza çıkıyor.

“Çatlı” filmi…

Sadece bir biyografi değil.

Aynı zamanda bir dönemi yeniden hatırlatan, sorgulatan bir anlatı.

Bir film izlemek bazen sadece vakit geçirmektir.

Ama bazı filmler vardır…

İzlediğiniz şey film olmaktan çıkar.

Bu da onlardan biri.

Çünkü bu kez anlatılan hikâye, Türkiye’nin en tartışmalı isimlerinden birine ait.

Bayramın ilk gününde vizyona giren “Çatlı”, izleyiciyi daha ilk sahneden itibaren içine çekiyor. Atmosferi, dili, karakterlerin duruşu… Hepsi bir dönemin ruhunu yansıtmaya çalışıyor.

Ancak bu kadar ağır ve çok katmanlı bir hikâyeyi tek bir filme sığdırmak kolay değil.

Film ilerledikçe bu durum net şekilde hissediliyor.

Bazı şeyler anlatılıyor…

Ama bazı şeyler özellikle eksik bırakılıyor.

Ve tam da bu noktada film, izleyiciyi düşünmeye zorluyor.

***

ÇATLI KİMDİR?

Abdullah Çatlı, 1956 yılında Nevşehir’de dünyaya geldi. 1970’li yıllarda Türkiye’nin sert siyasi atmosferinde yer aldı ve adı yıllar içinde farklı olaylarla anıldı.

3 Kasım 1996’da Susurluk’ta meydana gelen trafik kazasında hayatını kaybetti.

Ama bu ölüm, sıradan bir trafik kazası olarak hafızalara kazınmadı.

Tam tersine…

Türkiye’nin en uzun soluklu tartışmalarından birinin başlangıcı oldu.

Film de bu tarihsel arka planın içinden bir kesit sunuyor.

Ama tamamını değil…

Bu yüzden izleyici şu soruyla baş başa kalıyor:

Gösterilen mi gerçek, yoksa saklanan mı?

Ben bu filmi izlerken tek bir niyetle izledim:

Yakın tarihimizden beslenen bu yapımın ne anlattığını ve neyi anlatmadığını görmek.

Çünkü mesele sadece sinema değil.

Mesele hafıza.

***

ENGİN BENLİ’YE AYRI BİR PARANTEZ

Filmde oyunculuklar genel olarak dengeli.

Ancak bir isim açık şekilde öne çıkıyor:

Engin Benli.

Sahne disiplinini sinemaya taşıyan nadir oyunculardan biri. Rolünü büyütmeye çalışmadan, karakterin ağırlığını taşıyarak oynuyor. Abartısız ama etkili.

Bakışları, duruşu ve temposu karakteri güçlü şekilde yansıtıyor.

Bir Kocaelili olarak kendisini izlemek ayrı bir keyifti.

Tiyatrodan gelen bir oyuncunun farkı, bu filmde net şekilde hissediliyor.

FİLMİN ASIL GÜCÜ: BOŞLUKLAR

Filmin en çarpıcı tarafı, anlattıkları değil…

Anlatmadıkları.

Hikâye bir noktada kesiliyor.

Tam da devamını beklediğiniz yerde…

Bu bilinçli bir tercih.

Ve izleyiciyi rahatsız eden de bu.

Çünkü cevap beklerken sorularla baş başa kalıyorsunuz.

VE FİNAL…

Aslında bir final yok.

Jenerikte verilen mesaj çok net:

Devam edecek.

Ve o kısa sahne…

Kazaya gönderme yapan o an…

Çatlı’nın gözlerini açtığı o kare…

İşte filmin kırılma noktası tam olarak burası.

Çünkü o sahne, bilinen hikâyeye farklı bir kapı aralıyor.

Benim öngörüm net:

Bu sadece başlangıç.

Devam filmi gelecek.

Ve büyük ihtimalle yine yüksek izleyici potansiyelinin olduğu bir dönemde…

Çünkü bu hikâye yarım bırakılacak bir hikâye değil.

Ayrıca filmin gerçeklikten kopmaması adına proje danışmanları arasında Abdullah Çatlı’nın kızları Gökçen Çatlı ve Selcen Çatlı’nın yer alması, yapımın iddiasını güçlendiren önemli bir detay olarak öne çıkıyor.

Uzun lafın kısası; “Çatlı” kusursuz bir biyografi değil.

Ama sıradan da değil.

Eksikleri var, tartışmalı yönleri var…

Ama cesareti de var.

Ve en önemlisi…

Bu film bitmiyor.

Devam ediyor.

Tahminimce Çatlı 2, Kurban Bayramı’nda vizyona girer…

Çünkü iki filmin arasından mantıken çok uzun zaman geçmemesi gerekiyor.

Biraz dizi film gibi düşünün…

Belki Çatlı serileri tutarsa dizi film bile çekilebilir…

***